Từ: chánh, chính có ý nghĩa gì?

Pinyin: zheng4, zheng1;
Việt bính: zeng3 zing1 zing3
1. [堂堂正正] đường đường chánh chánh 2. [端正] đoan chánh 3. [不正] bất chánh, bất chinh 4. [補正] bổ chánh 5. [庖正] bào chánh 6. [八正道] bát chính đạo 7. [平正] bình chánh 8. [辨正] biện chánh 9. [更正] canh chánh 10. [改正] cải chính, cải chánh 11. [改邪歸正] cải tà quy chánh 12. [糾正] củ chánh 13. [公正] công chính, công chánh 14. [居正] cư chánh 15. [質正] chất chánh 16. [正案] chánh án 17. [正大] chánh đại 18. [正大光明] chánh đại quang minh 19. [正道] chánh đạo 20. [正途] chánh đồ 21. [正旦] chánh đán 22. [正當] chánh đương, chánh đáng 23. [正宮] chánh cung 24. [正名] chánh danh 25. [正角] chánh giác 26. [正氣] chánh khí 27. [正路] chánh lộ 28. [正理] chánh lí 29. [正論] chánh luận 30. [正言] chánh ngôn 31. [正義] chánh nghĩa 32. [正月] chánh nguyệt 33. [正顏] chánh nhan 34. [正日] chánh nhật 35. [正念] chánh niệm 36. [正犯] chánh phạm 37. [正法] chánh pháp 38. [正風] chánh phong 39. [正果] chánh quả 40. [正色] chánh sắc 41. [正史] chánh sử 42. [正朔] chánh sóc 43. [正心] chánh tâm 44. [正宗] chánh tông 45. [正室] chánh thất 46. [正統] chánh thống 47. [正式] chánh thức 48. [正妻] chánh thê 49. [正直] chánh trực 50. [正中] chánh trung 51. [正傳] chánh truyện 52. [正位] chánh vị 53. [正文] chánh văn 54. [正確] chánh xác 55. [真正] chân chánh 56. [正面] chính diện, chánh diện 57. [正午] chính ngọ, chánh ngọ 58. [正人] chính nhân, chánh nhân 59. [令正] lệnh chánh 60. [反正] phản chánh, phản chính 61. [判正] phán chánh 62. [光明正大] quang minh chính đại 63. [中正] trung chánh 64. [修正] tu chánh;

正 chánh, chính, chinh

Nghĩa Trung Việt của từ 正

(Tính) Đúng, thích đáng, hợp với quy phạm, đúng theo phép tắc.
◎Như: chánh đạo 正道 đạo phải, chánh lộ 正路 đường ngay, chánh thức 正式 khuôn phép chính đáng, chánh lí 正理 lẽ chính đáng.

(Tính) Phải (mặt). Đối lại với phản 反.
◎Như: chánh diện 正面 mặt phải.

(Tính) Ở giữa. Đối lại với thiên 偏.
◎Như: chánh tọa 正坐 chỗ ngồi chính giữa, chánh sảnh 正廳 tòa ngồi chính giữa (đại sảnh đường), chánh môn 正門 cửa giữa (cửa chính).

(Tính) Đúng lúc.
◎Như: tí chánh 子正 đúng giờ tí, ngọ chánh 午正 đúng giờ ngọ.

(Tính) Ngay, thẳng.
◎Như: công chánh 公正 công bằng ngay thẳng, chánh phái 正派 đứng đắn, đoan chính.

(Tính) Thuần nhất, không pha tạp.
◎Như: thuần chánh 純正 thuần nguyên, chánh hồng sắc 正紅色 màu đỏ thuần.

(Tính) Gốc. Đối lại với phó 副.
◎Như: chánh bổn 正本 bản chính, chánh khan 正刊 bản khắc gốc.

(Tính) Trưởng, ở bậc trên.
◎Như: chánh tổng 正總 (có phó tổng 副總 phụ giúp), chánh thất phẩm 正七品 (tòng thất phẩm 從七品 kém phẩm chánh).

(Tính) Dương (vật lí học, số học). Đối với phụ 負.
◎Như: chánh điện 正電 điện dương, chánh số 正數 số dương.

(Tính) Đều.
◎Như: chánh lục giác hình 正六角形 hình lục giác đều.

(Động) Sửa lại cho đúng, sửa sai, tu cải.
◎Như: khuông chánh 匡正 giúp đỡ làm cho chánh đáng.
◇Luận Ngữ 論語: Quân tử thực vô cầu bão, cư vô cầu an, mẫn ư sự nhi thận ư ngôn, tựu hữu đạo nhi chánh yên, khả vị hiếu học dã dĩ 君子食無求飽, 居無求安, 敏於事而慎於言, 就有道而正焉, 可謂好學也已 (Học nhi 學而) Người quân tử ăn không cầu được no thừa, ở không cần cho sướng thích, làm việc siêng năng mà thận trọng lời nói, tìm người đạo đức để sửa mình, như vậy có thể gọi là người ham học.

(Động) Sửa cho ngay ngắn.
◎Như: chánh kì y quan 正其衣冠 sửa mũ áo cho ngay ngắn.

(Động) Phân tích, biện biệt.
◇Luận Ngữ 論語: Tất dã chánh danh hồ 必也正名乎 (Tử Lộ 子路) Hẳn là phải biện rõ danh nghĩa.

(Danh) Chức quan đứng đầu, chủ sự.
◎Như: nhạc chánh 樂正 chức quan đầu coi âm nhạc, công chánh 工正 chức quan đầu coi về công tác.

(Danh) Vật để làm cớ.

(Danh) Họ Chánh.

(Phó) Ngay ngắn.
◇Luận Ngữ 論語: Thăng xa, tất chánh lập, chấp tuy 升車, 必正立, 執綏 (Hương đảng 鄉黨) Khi lên xe thì đứng ngay ngắn, rồi cầm lấy sợi dây (để bước lên).

(Phó) Đang.
◎Như: chánh hạ vũ thời 正下雨時 lúc trời đang mưa.

(Trợ) Đúng là.
◇Luận Ngữ 論語: Chánh duy đệ tử bất năng học dã 正唯弟子不能學也 (Thuật nhi 述而) Đó chính là những điều chúng con không học được.
§ Ghi chú: Trong các nghĩa trên, cũng đọc là chính.Một âm là chinh.

(Tính) Đầu tiên, thứ nhất.
◎Như: chinh nguyệt 正月 tháng giêng (tháng đầu năm).
§ Ngày xưa các nhà vua họ này thay họ khác lên trị vì lại đổi tên riêng một ngày làm ngày đầu năm, nhà Thương thì dùng ngày sửu làm ngày đầu năm, gọi là chinh sóc 正朔. Ta quen đọc là chính.

(Danh) Cái đích tập bắn.
◎Như: chinh hộc 正鵠 giữa đích. Vì thế nên khuôn phép của một sự vật gì cũng gọi là chinh hộc.

chính, như "chính đáng; chính chắn; chính diện" (vhn)
chếnh, như "chếnh choáng" (btcn)
chánh, như "chánh tổng; chánh trực (chính trực)" (gdhn)
chênh, như "chênh vênh, chênh chếch, chông chênh" (gdhn)
giêng, như "tháng giêng" (gdhn)

Pinyin: zheng4, zheng1;
Việt bính: zing3
1. [暴政] bạo chánh, bạo chính 2. [布政] bố chính 3. [八政] bát chính, bát chánh 4. [柄政] bính chính 5. [郵政] bưu chính 6. [郵政局] bưu chính cục 7. [干政] can chính 8. [執政] chấp chính 9. [政黨] chính đảng 10. [政壇] chính đàn 11. [政變] chính biến 12. [政局] chính cục 13. [政綱] chính cương 14. [政界] chính giới 15. [政教] chính giáo 16. [政客] chính khách 17. [政見] chính kiến 18. [政論] chính luận 19. [政府] chính phủ 20. [政法] chính pháp 21. [政權] chính quyền 22. [政事] chính sự 23. [政策] chính sách 24. [政情] chính tình 25. [政體] chính thể 26. [政治] chính trị 27. [政治家] chính trị gia 28. [政治犯] chính trị phạm 29. [政網] chính võng 30. [專政] chuyên chính 31. [家政] gia chính 32. [學政] học chánh 33. [行政] hành chánh 34. [內政部] nội chính bộ 35. [仁政] nhân chính 36. [非政府組織] phi chánh phủ tổ chức 37. [初政] sơ chính 38. [參政] tham chính;

政 chánh, chính

Nghĩa Trung Việt của từ 政

(Danh) Pháp lệnh, sách lược cai trị.
◇Lễ Kí 禮記: Hà chánh mãnh ư hổ dã 苛政猛於虎也 (Đàn cung hạ 檀弓下) Chính sách hà khắc còn tàn bạo hơn cọp vậy.

(Danh) Việc quan, việc nhà nước.
◎Như: tòng chánh 從政 ra làm việc quan, trí chánh 致政 cáo quan.

(Danh) Khuôn phép, quy tắc.
◎Như: gia chánh 家政 khuôn phép trị nhà.

(Danh) Quan chủ coi về một việc.
◎Như: học chánh 學政 chức coi việc học, diêm chánh 鹽政 chức coi việc muối.

(Động) Cai trị, trị lí.

(Động) Đem ý kiến, văn bài nghị luận của mình nhờ người xem duyệt.
◎Như: trình chánh 呈政 đưa cho xem duyệt.
§ Cũng đọc là chính.

chính, như "triều chính, chính đảng, chính phủ, chính biến; bưu chính" (vhn)
chiếng, như "tứ chiếng (bốn phương tụ lại)" (gdhn)